Tagarchief: Surrealisme

Het Surrealisme

Een kunstvorm die boven de werkelijkheid staat: zoveel is de kunststroming van het Surrealisme. In principe is deze kunstvorm terug te voeren naar de psycho-analyst Freud, die met het onderbewuste en de dromenanalyse inspiratie gaf tot nieuwe beelden. Deze symbolen en vormen werden rijkelijk toegepast in de nieuwe kunst. Het surrealisme heeft weinig verband met klassieke vormen en is afstammeling van illusies en fantasieën. Hierdoor gelden zaken als zwaartekracht of perspectief niet meer, iets dat fabelachtige kunst heeft opgeleverd.

Grenzen opzoeken
Grenzen tussen werkelijkheid en fantasie worden overschreden. De context van een kunstobject is op het eerste gezicht nooit helemaal duidelijk. Rond 1920 was het Dadaïsme een opsomming van allerlei vormen die kunstenaars kort voor deze tijd hadden toegepast. Dadaïsme leidde tot het manifest van Surrealisme door André Breton. Deze dichter presenteerde het surrealisme als nieuwe kunstvorm, een zuiver psychisch automatisme met als doel het echte denkproces uit te drukken. Surrealisme was vrij, ook van het eigen verstand. De intuïtie werd zo een belangrijke rol toebedeeld. Het logisch-rationele werd overwonnen en het traditionele menselijke bewustzijn verruimd. Visioenen, associaties en hallucinaties legt het diepste innerlijke bloot.

Surrealisme en schilderkunst
Het schilderen op zichzelf hoefde geen bewuste actie te zijn. Door deze opvatting kwam het surrealisme ook op in de schilderkunst. Het leverde ongeëvenaarde kunstenaars op. Veel schilders lieten de fantasie de vrije loop en produceerden vervreemdende schilderijen met vreemde patronen en objecten. Deze waren soms verrassend, soms schokkend. De reden, het verstand, uitschakelen, werd gezien als extase. Surrealisten stegen boven het natuurlijke uit met figuratieve beelden. Zij werkten gedetailleerd en waren in staat een geheel unieke sfeer te creëren.

Befaamde kunstenaars
Max Ernst komt met nieuwe uitdrukkingsvormen en technieken. Hij oefent grote invloed uit op andere kunstenaars. Rene Magritte heeft na een korte kubistische-futuristische periode met het surrealisme gewerkt. Zo ook Joan Miro, meester van de Spaanse moderne kunst. Hij ontwikkelde de bio-morfische schilderkunst. Maar de surrealist bij uitstek is uiteraard Salvador Dali. Een opmerkelijk figuur die droomwereld verbeeldde. Vrije expressie en bizarre beelden presenteerden een haast concrete werkelijkheid. Hij was volledig anti-rationeel en maakte in zijn kunst gebruik van vloeiende vormen en gewoonlijk niet te combineren objecten – het zogenaamde figuratief surrealisme.

salvador-dali-jpgportrait
Salvador Dali

Max Ernst: surrealistisch schilder

“De taak van de schilder is dat wat in hem zichtbaar is af te bakenen en te tonen.” Een fantastisch citaat van Max Ernst (1891-1976) en een mooie beschrijving van het gedachtegoed van een veelzijdig Duits surrealistisch schilder. Ooit begonnen als dadaïst, snel uitgegroeid tot een pionier van het Parijse surrealisme. Maar wat maakte Max Ernst zo bijzonder en wat kenmerkte zijn kunst?

Het werk van Max Ernst

De werken van Max Ernst worden geclassificeerd binnen het surrealisme en het dadaïsme. Hij experimenteerde voortdurend met verschillende technieken en ontwikkelde het zogenaamde dripping. Hij had een uitgesproken fascinatie voor vogels en liet zichzelf meermaals als vogel-man in zijn schilderijen terugkeren (de Loplop). De Loplop was voor Ernst zijn alter ego, een extensie van zijn innerlijk zichtbare in zijn werk.

Max Ernst kan een van de meest intrigerende kunstenaars van de vorige eeuw genoemd worden. Hij wordt dan wel geclassificeerd binnen het dadaïsme en het surrealisme, maar eigenlijk doet hem dat ietwat oneer aan: hij bleef zijn werken verder ontwikkelen en bleef getuigen van creativiteit en innovatie. Waar men surrealisten vaak kunstenaars voor pubers durft noemen, is het niet correct om hem tot een dergelijk niveau te degraderen. Max Ernst was en bleef doorheen zijn leven een onverzadigbaar schepper binnen zijn vak. Hij was een begaafd schilder, een fantastische graficus en een groots beeldhouwer. Meer nog: Max Ernst wist dat in kunst alles mogelijk was.

Oeuvre

In zijn werk De olifant van Celebes is de overgang naar het surrealisme duidelijk zichtbaar. Het diepteperspectief wordt gecombineerd met een vergrote voorgrond en het dierlijke domineert het werk. De olifant van Celebes is een metalen monster en op het werk zien we een naakte vluchtende vrouw. De olifant symboliseert de blindheid van het geweld, waar de vrouw de angst voor gevangenschap en de dood moet uitbeelden.

Een ander werk van Ernst is de Oedipus Rex, een van zijn bekende vogelwerken. Max Ernst trachtte steeds zijn innerlijke zelf te tonen in zijn werken en de Oedipus Rex is daar een zeer goed voorbeeld van. Het werk schetst het verhaal van de jonge Ernst: op een en dezelfde dag sterft zijn lievelingsvogel en wordt zijn jongste zus geboren. Zijn werk toont het verband tussen de geboorte en de dood. De vogel is bovendien gevangen, de vingers komen door het venster met een door een zaag doorboorde noot. De Oedipus staat symbool voor de slechte band tussen Ernst en zijn vader.

Andere werken (selectie)

“De maagd slaat het Christuskind voor drie getuigen” (1926), “Angel of Heart and Home” (1937), “Robing of the Bride” (1940), “Les dieux obscurus” (1957), “33 meisjes gaan op vlinderjacht” (1958).

max ernst

max ernst2